GTA VI jest już za rogiem, a ja mam ochotę wrócić do pytania, które potrafi podzielić nawet zgodną ekipę graczy: które GTA jest najlepsze? Układam własny ranking serii, z wielkimi hitami, przenośnymi odsłonami i kilkoma pozycjami, które zbyt łatwo wypadają z takich rozmów.
Jak wybieram najlepsze GTA?
Już 19 listopada premiera GTA VI. Najpierw słoneczne Vice City będą mogli zwiedzać jedynie właściciele PS5 oraz Xbox Series X|S, pecetowcy muszą jeszcze chwilę wytrzymać. Zanim jednak nowa odsłona dostanie szansę na własne miejsce w historii, warto uporządkować poprzednie.
Ty również przygotowujesz się na debiut? Czytaj o pobieraniu GTA VI w Polsce
Jako wierny fan serii już od ponad 20 lat najwyżej stawiam te odsłony, które mają wciągającą historię oraz te, w których najmocniej odczuwam immersję stworzonego świata. Techniczny postęp pomaga, ale sama większa mapa nie zapewnia podium – jak sami się zaraz z resztą przekonacie. Biorę też pod uwagę to, jak dany pomysł sprawdza się w grze. Wspomnienie rewolucji sprzed lat bywa piękne, a powrót do jej sterowania…pouczający.
To subiektywne zestawienie obejmuje 14 miejsc. Odliczam od ostatniego do zwycięzcy. Kampanię GTA V i GTA Online oceniłem osobno, dwa fabularne dodatki do GTA IV zbieram pod szyldem Episodes from Liberty City, a londyńskie rozszerzenia łączę w jedną pozycję. Remastery i kolejne wydania tej samej gry nie dostają dodatkowych numerków. Dzięki temu obok największych części jest miejsce na przenośne GTA i początki serii. Przy tytułach podaję rok pierwszej premiery, niezależnie od dat późniejszych portów i remasterów.
14. Grand Theft Auto: London 1969 i London 1961 (1999)

Czternaste miejsce oddaję londyńskim dodatkom do pierwszego GTA. London 1969 przenosi akcję do brytyjskiej stolicy lat 60., z innymi samochodami, lokalnym charakterem i ruchem lewostronnym. Po tylu amerykańskich miastach sama zmiana otoczenia jest przyjemnym urozmaiceniem.
W tej samej pozycji uwzględniam London 1961, krótszy, darmowy dodatek pecetowy osadzony osiem lat wcześniej. Obie gry zachowują wiele ograniczeń oryginału, dlatego zajmują ostatnie miejsce. Mają jednak szczególne miejsce w serii: pozwalają zobaczyć, jak GTA radziło sobie z zupełnie inną ulicą. Dosłownie, bo odruch wyboru pasa wymaga korekty.
13. Grand Theft Auto Advance (2004)

Na trzynastym miejscu jest GTA Advance, przygotowane przez Digital Eclipse dla Game Boy Advance. Osobna historia Mike’a, Liberty City i powrót kamery nad głowę bohatera składają się na ciekawy eksperyment z przeniesieniem serii na znacznie skromniejszy sprzęt.
Pomysł zasługuje na uznanie, zwłaszcza że gra oferuje własną opowieść zamiast prostego przeniesienia jednej z dużych odsłon. Ograniczona widoczność i wygoda sterowania utrudniają jednak czerpanie z tego świata podobnej przyjemności. To interesujący boczny rozdział, po który łatwiej sięgnąć z historycznej ciekawości niż z potrzeby znalezienia kolejnego wielkiego GTA.
12. Grand Theft Auto (1997)

Pierwsze Grand Theft Auto zajmuje dwunastą pozycję. To tutaj po raz pierwszy pojawiły się słynne Liberty City, San Andreas i Vice City oraz zasadnicza pokusa: wziąć samochód, skręcić w niewłaściwą ulicę i sprawdzić, jak bardzo da się skomplikować sytuację.
Swoboda była ogromną częścią uroku, ale system punktów, ograniczone życia i kamera potrafią dziś skutecznie schłodzić entuzjazm. Widać zalążki późniejszych hitów, tylko droga do nich wymaga od gracza więcej cierpliwości. Warto je poznać z ciekawości. Jako pierwszy kontakt z GTA wybrałbym coś wygodniejszego.
Zobacz też: Przy premierze GTA 6 warto będzie mieć otwartego Twitcha
11. Grand Theft Auto 2 (1999)

Jedenaste jest GTA2. To właśnie z tą odsłoną rozpoczęła się moja przygoda z serią. Pamiętam, że lubiłem w niej system szacunku gangów: wykonywanie zleceń dla jednej grupy odbija się na relacjach z konkurencją. Miasto reaguje więc na nasze interesy, a wybór kolejnej roboty ma znaczenie wykraczające poza pieniądze.
Widok z góry, tempo i osobliwa atmosfera nadają tej części wyraźną osobowość. Dzisiejszego gracza mogą zatrzymać archaiczne sterowanie i mała czytelność szybkiej jazdy. Jeśli jednak ktoś chce sprawdzić korzenie serii, GTA2 daje więcej własnych pomysłów, niż sugerowałaby sama stara grafika.
10. GTA Online (2013)

GTA Online ląduje na miejscu dziesiątym. Co prawda nabiłem w online do piątki setki godzin ze znajomymi, ale kierunek, który Rockstar tu obrał zwyczajnie nie spodobał mi się. Są napady, wyścigi, własne interesy i ta…nieprzewidywalność w publicznych sesjach. Ba. Nawet bardzo dobry scenarzysta miałby problem z zaplanowaniem wszystkiego, co potrafi wydarzyć się w kilka minut.
Niższą pozycję tłumaczy moja słabość do zamkniętych, dobrze poprowadzonych historii, ale i brak cierpliwości do tego w co GTA Online zaczęło ewoluować. Niewątpliwie, z odpowiednią ekipą ten świat potrafi pochłonąć na długo.
9. Grand Theft Auto: Episodes from Liberty City (2009)

Na dziewiątym miejscu umieszczam wspólnie The Lost and Damned oraz The Ballad of Gay Tony, wydane razem jako Episodes from Liberty City. Pierwszy dodatek prowadzi Johnny’ego Klebitza przez konflikty gangu motocyklowego. Drugi oddaje głos Luisowi Lopezowi, pracującemu przy nocnych klubach Tony’ego Prince’a.
Ten zestaw świetnie pokazuje, ile można wycisnąć z jednego miasta. Brudny świat motocyklistów i rozbuchane nocne życie spotykają się z wydarzeniami z GTA IV, dzięki czemu Liberty City zyskuje nowe perspektywy. Bardziej skoncentrowane historie mają też własne tempo. To dodatki warte osobnego miejsca, choć tutaj oceniam je jako jeden pakiet.
8. Grand Theft Auto: Chinatown Wars (2009)

Chinatown Wars jest ósme i zasługuje na uwagę także tych, którzy automatycznie omijają GTA oglądane z góry. Huang Lee trafia w środek konfliktu triad w Liberty City, a wyrazista oprawa i szybkie tempo nadają grze charakter odmienny od dużych części.
Najlepiej wypadają system handlu narkotykami, który skłania do obserwowania cen i podejmowania ryzyka, oraz pomysły wykorzystujące ekran dotykowy w oryginalnym wydaniu na Nintendo DS. To bardzo zgrabnie zaprojektowane przenośne GTA. Szkoda byłoby skreślić je wyłącznie dlatego, że kamera patrzy z innej strony.
Zobacz też: GTA VI: kiedy rusza pobieranie w Polsce? PS5 i Xbox mają różne godziny
7. Grand Theft Auto: Liberty City Stories (2005)

Siódma pozycja należy do Liberty City Stories. Toni Cipriani wraca do miasta i pracuje dla rodziny Leone, a znane miejsca dostają dodatkowe tło sprzed wydarzeń GTA III. Mafijne porachunki, lokalna polityka i rodzinne zależności dobrze mieszczą się w bardziej zwartej opowieści.
Przeniesienie takiego GTA na PSP było dużym osiągnięciem. W praktyce dostajemy pełnoprawną miejską przygodę z radiem, misjami i swobodą poruszania się, dopasowaną do krótszych sesji. Znajomość Liberty City pomaga od razu wejść w rytm gry. Jednocześnie to właśnie znajomość ogranicza efekt zaskoczenia. Vice City Stories mocniej rozwija pomysł na własną rozgrywkę, a tutaj największą atrakcją pozostaje powrót do dobrze znanego miejsca. Udany, ale z mniejszą liczbą powodów do zachwytu.
6. Grand Theft Auto III (2001)

GTA III jest szóste. Gdybym układał ranking wpływu na branżę, musiałoby walczyć o sam szczyt. Przejście serii do trójwymiarowego Liberty City zmieniło oczekiwania wobec miejskich gier akcji. Możliwość porzucenia misji, wybrania dowolnego samochodu i urządzenia własnego wieczoru miała ogromną siłę.
Do tego Liberty City nagradza znajomość ulic. Mosty, tunele i układ dzielnic mają znaczenie podczas ucieczki, a zapamiętany skrót bywa cenniejszy od mocniejszego samochodu. Miasto poznajesz przy okazji zleceń i własnych wypadów. Z czasem wybierasz trasę dlatego, że ją znasz, zamiast jechać wyłącznie za znacznikiem.
Na tej liście liczy się też przyjemność z samej gry. A tutaj późniejsze odsłony zyskały na bardziej rozbudowanych bohaterach, wygodniejszym sterowaniu i bogatszych światach. Claude ma swoje miejsce w historii, lecz jego milczenie zostawia mniej materiału niż osobowości kolejnych protagonistów.
Ta surowość służy jednak atmosferze gry. Mafijne zlecenia, przemysłowe okolice i bohater, którego zamiary poznajemy głównie przez działanie, tworzą chłodniejszą opowieść niż w kolejnych częściach. Radio oraz przerysowani zleceniodawcy dorzucają satyrę i pozwalają odetchnąć od ponurej scenerii. Widać tu fundamenty stylu, który Rockstar później rozbudował: brutalność sąsiaduje z absurdem, a miasto daje przestrzeń na jedno i drugie.
Liberty City nadal ma chropowaty, ponury urok. Trzeba tylko pamiętać, że potknięcie w trudniejszej misji bywa kosztowne, a stare strzelanie wystawia cierpliwość na próbę. Szanuję tę rewolucję ogromnie. Wracać najchętniej wolę do kilku gier, które na niej zbudowano.
5. Grand Theft Auto: Vice City Stories (2006)

Vice City Stories daję piąte miejsce i bardzo chciałbym, żeby ta gra częściej pojawiała się w rozmowach o serii. Powrót do Vice City z 1984 roku, dwa lata przed wydarzeniami znanymi z przygód Tommy’ego, pozwala spojrzeć na znajome miasto oczami Vica Vance’a. Jego próba zadbania o rodzinę grzęźnie w lokalnym przestępczym biznesie.
Najciekawszym pomysłem jest rozbudowa własnego imperium: przejmowanie terenów i prowadzenie interesów daje zajęcie pomiędzy misjami, a przy okazji dobrze pasuje do fabuły. Gra ma własnego bohatera, własny rytm i wystarczająco dużo pomysłów, żeby zasłużyć na samodzielną tożsamość.
Przejmowanie terenów daje konkretny powód, żeby jeździć po mieście także między fabularnymi misjami. Zdobyte biznesy mają własne zadania i dochody, a konkurencja potrafi wrócić, żeby odebrać utracony lokal. Wybierasz więc kierunek rozbudowy interesów i bronisz tego, co już udało się zdobyć. Ambicje Vance’a widać w kolejnych punktach na mapie, a poza głównym wątkiem stale jest co robić.
Vic potrzebuje pieniędzy na leki dla chorego brata, Pete’a, a przestępcze interesy rozwija z Lance’em. Rodzina jest tu konkretnym powodem wejścia w kłopoty. Bohater ma za sobą wyrzucenie z wojska, więc zaczyna w zupełnie innym miejscu niż pewny siebie Tommy. Przy takim punkcie wyjścia łatwiej zrozumieć, dlaczego dalej brnie w coraz gorsze układy.
Korzenie na PSP czuć w skali i sterowaniu. Ostatecznie jednak właśnie połączenie tego miasta z bardziej osobistą historią i walką o wpływy stawia VCS tak wysoko. To najmocniejsza z dwóch części Stories w moim zestawieniu.
4. Grand Theft Auto V (2013)

Czwarte miejsce może dla wielu wyglądać jak prowokacja, ale GTA V trafia tu w bardzo mocnej stawce. Michael, Franklin i Trevor dają historii trzy perspektywy, a przełączanie postaci pozwala prowadzić napady i widowiskowe akcje z rozmachem, którego poprzednicy zwyczajnie nie mieli.
Los Santos i okolice oferują świetne warunki do bezcelowego włóczenia się: od zatłoczonych ulic po góry i wybrzeże. Dochodzą do tego dopracowane misje, dużo aktywności i bardzo sprawna satyra. To jedna z najłatwiejszych odsłon do polecenia komuś, kto chce po prostu zobaczyć GTA w dużej, efektownej formie.
Najlepiej ten rozmach wykorzystują napady. Przygotowania, wybór podejścia i dobór wspólników dają chwilę na planowanie, zanim ruszy właściwa akcja. Przełączanie bohaterów pozwala później spojrzeć na skok z kilku stron: przejmujesz inną postać i dostajesz nowe zadanie w tej samej operacji. Takie sceny mają tempo i widowiskowość dobrze zmontowanego filmu, a przy tym wciąż wymagają udziału gracza.
Różnice między bohaterami pomagają też pokazać kilka warstw Los Santos. Michael ma za sobą karierę w przestępczości i kłopoty rodzinne, Franklin próbuje wyrwać się ze swojego dotychczasowego otoczenia, a Trevor ma wyjątkowo luźny stosunek do pojęcia proporcjonalnej reakcji. Ich spotkania napędzają wiele najlepszych scen. Zderzenie tych osobowości daje więcej energii niż samo dokładanie kolejnych pościgów.
Mniej przywiązuję się za to do samych bohaterów. Rozbita na trzech bohaterów opowieść ma znakomite momenty, lecz nie trzyma mnie tak mocno jak losy Niko. Dlatego V zostaje tuż za podium. Ocenę jej kampanii oddzielam od GTA Online, które ma własną pozycję w zestawieniu.
Zobacz też: GTA VI tuż przed premierą. Microsoft otwiera furtkę, ale stawia warunki
3. Grand Theft Auto IV (2008)

GTA IV zajmuje trzecie miejsce, bo historia Niko Bellica zostawia po sobie więcej niż lista ukończonych misji. Przyjazd do Liberty City konfrontuje obietnicę lepszego życia z długami, przemocą i przeszłością, która nie ma zamiaru grzecznie zostać na innym kontynencie. Relacja Niko i Romana nadaje temu wszystkiemu potrzebny ludzki wymiar.
Roman karmi się wizją udanego życia w Ameryce, Niko patrzy na ten świat znacznie trzeźwiej. Ich rozmowy potrafią być zabawne, a jednocześnie przypominają, po co bohater w ogóle przyjechał do Liberty City. Przy kolejnych zleceniach wracają sprawy rodziny, lojalności i ceny podejmowanych decyzji. Dzięki temu łatwiej przejąć się tym, co spotyka postacie, nawet gdy ich wybory trudno usprawiedliwić.
Samo miasto jest gęste, przytłaczające i wiarygodne w drobiazgach. Samochody mają wyraźny ciężar, zderzenia potrafią zaskoczyć, a zwykły przejazd przez kilka dzielnic daje mnóstwo małych obserwacji. Rozumiem, dlaczego część graczy odbiła się od takiego prowadzenia aut. Dla mnie pasuje ono do tego świata.
Znajomości rozwijają się także przy telefonach i wspólnych wyjściach na kręgle albo rzutki. Zaproszenia potrafią wpaść w najmniej dogodnym momencie, ale te przerwy między kolejnymi zleceniami pokazują, z kim Niko spędza czas i komu jest potrzebny. Miasto ma własną codzienność: ktoś prowadzi interes, ktoś chce się spotkać, ktoś znów potrzebuje przysługi. Dla tej historii takie drobiazgi są równie ważne jak efektowna strzelanina.
W porównaniu z San Andreas ubyło zabawkowej różnorodności, a poważniejszy ton bywa męczący. W zamian dostaję najmocniejszą opowieść głównego nurtu GTA. To wystarcza, żeby Niko znalazł się przed trzema bohaterami kolejnej części.
2. Grand Theft Auto: Vice City (2002)

Vice City ma ten rodzaj atmosfery, który rozpoznaje się po kilku sekundach. Pastelowe miasto, neony, muzyka lat 80. i Tommy Vercetti budujący przestępcze imperium. Wszystkie elementy grają tu do jednej bramki, łącznie z radiem, dla którego naprawdę szkoda wysiadać z samochodu.
Jestem wielkim fanem muzyki lat 80. i w dużej mierze zawdzięczam to właśnie Vice City. Kiedy wracam myślami do tej gry, najpierw słyszę jej radio, a dopiero potem widzę neony i ulice. Tommy budował przestępcze imperium, a mnie przy okazji układał się gust muzyczny na lata.
Ta spójność daje mu drugie miejsce. Mapa jest mniejsza niż w późniejszych częściach, za to łatwo zapamiętać jej układ, miejsca i nastrój. Kolejne przejmowane interesy dobrze pokazują drogę od człowieka z problemem do człowieka, który sam jest problemem dla całego miasta.
Kupowanie biznesów nadaje temu awansowi bardzo konkretną formę. Klub czy firma taksówkarska dostają własne zadania, a po ich wykonaniu zaczynają przynosić dochód. Tommy ma więc coraz więcej miejsc, do których wraca jako właściciel. Podczas jazdy po Vice City widać, jak rozszerzają się jego wpływy. To proste rozwiązanie, ale dobrze podtrzymuje ochotę na wykonanie jeszcze jednej misji.
Dużo daje sam Vercetti, któremu głosu użyczył Ray Liotta. Ma temperament, ambicję i coraz mniej cierpliwości do ludzi próbujących nim kierować. W połączeniu z muzyką i oprawą lat 80. tworzy to bardzo wyrazistą fantazję o zdobywaniu miasta. Nocny przejazd między neonami i droga wzdłuż wody potrafią mieć równie mocny nastrój jak scena fabularna.
Dzisiejszy powrót wymaga jednak zgody na stare strzelanie i ograniczenia ruchu bohatera. Tommy nadal nie potrafi pływać. Wybór dość odważny jak na człowieka robiącego karierę w nadmorskim kurorcie. Podium broni tu przede wszystkim klimat — wyjątkowo trudny do podrobienia.
1. Grand Theft Auto: San Andreas (2004)

Na pierwszym miejscu stawiam GTA: San Andreas. Za rozmach, który nadal potrafi przyćmić znacznie ładniejsze gry. Powrót Carla Johnsona do rodzinnej dzielnicy prowadzi przez Los Santos, San Fierro i Las Venturas, a po drodze zostawia jeszcze wsie, pustkowia i góry. Jak na historię o powrocie do domu, ma ona wyjątkowo szerokie pojęcie okolicy.
W szkolnych czasach z kumplem zagrywaliśmy się w San Andreas, a potem potrafiliśmy rozmawiać o nim niemal całymi dniami. Po wyłączeniu gry dalej żyliśmy tym światem. Trudno mi dziś oddzielić przygodę CJ-a od tamtych rozmów i wspólnego zachwytu nad tym, ile da się w niej zrobić. Grove Street miało wtedy całkiem solidną reprezentację poza ekranem.
Każda część tego stanu ma przy tym własny charakter. Los Santos kojarzy się z dzielnicami gangów, San Fierro ze stromymi ulicami, a Las Venturas z kasynami i neonami. Pomiędzy nimi są tereny, przez które rzeczywiście chce się przejechać: pola, lasy i pustynia. Wyprawa do kolejnego miasta pozwala poczuć zmianę otoczenia. Kiedy fabuła prowadzi dalej, CJ zostawia za sobą znajome ulice, a gracz dostaje inne tempo i nowe możliwości.
Najbardziej cenię tu poczucie, że za następnym zakrętem można znaleźć coś zupełnie innego. Rower, samolot, siłownia, wojny gangów, wypad na wieś albo kasyno — te aktywności składają się na świat z własnym charakterem. Rozwój CJ-a, jego relacje z rodziną i radiowy przekrój lat 90. dodatkowo spajają tę ogromną wycieczkę.
CJ zmienia się też pod wpływem zwykłych czynności. Jedzenie i trening wpływają na jego sylwetkę oraz kondycję, a korzystanie z pojazdów i broni rozwija odpowiednie umiejętności. Dochodzą ubrania, fryzury i tatuaże, więc sposób prowadzenia bohatera zostawia na nim widoczny ślad. Te systemy bywają toporne, ale dają dużo frajdy z decydowania, kim CJ ma być pomiędzy obowiązkowymi misjami. Rosnąca kondycja przydaje się przy dłuższym biegu, więc te boczne zajęcia mają skutek także podczas wykonywania zadań.
W całym tym rozmachu zostaje jeszcze dobry punkt zaczepienia: rodzina i Grove Street. Sweet, Ryder czy Big Smoke nadają początkowi historii charakter, który łatwo zapamiętać. Późniejsze, coraz bardziej szalone zadania wyrastają z bardzo osobistego powrotu CJ-a do domu. To połączenie przyziemnych spraw z ogromną swobodą pozwala San Andreas udźwignąć tyle różnych pomysłów naraz.
Sterowanie i część misji wyraźnie się zestarzały. Nie zamierzam udawać, że każdy powrót do San Andreas jest bezbolesny. Mimo to właśnie ta odsłona najpełniej łączy przygodę, absurd i swobodę, których szukam w serii. Dlatego to dla mnie najlepsze GTA, także obok gier technicznie o kilka klas nowocześniejszych.
GTA VI będzie musiało zapracować na własną pozycję już po debiucie. Poprzeczka wisi wysoko, zwłaszcza jeśli nowa gra ma dać równie dużo powodów do powrotu. A które GTA Ty postawisz na pierwszym miejscu — i kogo najchętniej przesuniesz o kilka oczek?
